1.4. Concept, value and needs of adolescence sexual and reproductive health (ASRH) (किशोरावस्थाको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य (ASRH) को अवधारणा, मूल्य र आवश्यकताहरू)

 1.4.  किशोरावस्थाको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य (ASRH) को अवधारणा, मूल्य र आवश्यकताहरू

अवधारणा

किशोरावस्थाको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य (Adolescent Sexual and Reproductive Health - ASRH) भनेको किशोरकिशोरीहरूको शारीरिक, मानसिक र सामाजिक स्वास्थ्यलाई समग्र रूपमा समेट्ने एक महत्वपूर्ण अवधारणा हो। यसले किशोरकिशोरीहरूको यौन र प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धी ज्ञान, सीप, र सेवाहरूको पहुँचलाई सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्छ। किशोरावस्था एक संवेदनशील समय हो जहाँ शारीरिक, मानसिक र भावनात्मक परिवर्तनहरू तीव्र रूपमा हुन्छन्। यस अवधिमा सही जानकारी र मार्गदर्शन प्रदान गर्नु अत्यावश्यक छ, ताकि किशोरकिशोरीहरूले सुरक्षित र स्वस्थ जीवनयापन गर्न सकून् ।WHO र UNFPA जस्ता संस्थाहरूले ASRH लाई उमेर आधारित, संस्कृति-सम्मत र प्रमाण आधारित पाठ्यक्रमको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। यसको उद्देश्य जवानहरूलाई सुरक्षित, जिम्मेवार र स्वस्थ जीवन बिताउन सिकाउनु हो, जसले गर्दा उनीहरूको शैक्षिक, आर्थिक र सामाजिक विकासमा योगदान पुर्याउँछ।

किशोरावस्थाको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य (ASRH) को मूल्य

    ASRH को मूल्य नेपाली सन्दर्भमा विशेष रूपमा उल्लेखनीय छ। स्वास्थ्य सुरक्षा र रोकथामको दृष्टिकोणबाट, ASRH ले अवाञ्छित गर्भावस्था, असुरक्षित गर्भपतन, यौनजन्य संक्रमण (STIs) र HIV/AIDS बाट सुरक्षा प्रदान गर्न मद्दत गर्छ। उदाहरणका लागि, नेपालमा १५–१९ वर्षका १०% किशोरीहरूले १५ वर्षभन्दा कम उमेरमा गर्भधारण गरेको UNFPA को तथ्यांकले देखाउँछ, जुन ASRH को अभावमा घटेको हो। ASRH ले गर्भनिरोधक विधि (कण्डोम, गर्भनिरोधक गोली) र सुरक्षित यौन क्रियाबारे ज्ञान दिन्छ । सम्बन्धको गुणस्तर र सहमतिको महत्वलाई बुझ्नमा ASRH ले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। सहमति भनेको कोहीले आफ्नो सहमति दिएमा मात्र शारीरिक सम्पर्क हुनुपर्छ भन्ने सिकाउनु हो, जुन नेपालमा यौन दुर्व्यवहारका घटनाहरूमा न्याय पाउन नसक्ने स्थिति बन्छ, किनभने सहमति के हो भन्ने ज्ञान नहुन्छ।

    सामाजिक न्याय र लैंगिक समानताको दृष्टिकोणबाट ASRH ले लैंगिक हिंसा, भेदभाव, ऋतुस्रावको सामाजिक लांछना र बाल विवाहलाई रोक्न मद्दत गर्छ। उदाहरणका लागि, ऋतुस्रावलाई "अशुद्धता" ठानेर महिलाहरूलाई घरबाट अलग राख्ने चिलीमे प्रथा लाई ASRH ले चुनौती दिन्छ। यस्तै, LGBTQ+ समुदायको अधिकारको सम्मान गरी समाजमा लैंगिक समानता र सुरक्षाको वातावरण निर्माण गर्न ASRH ले महत्वपूर्ण योगदान दिन्छ। आर्थिक र शैक्षिक विकासको दृष्टिकोणबाट, ASRH अवाञ्छित गर्भावस्था र बाल विवाहलाई रोक्न मद्दत गर्छ , जुन बालबालिकाको शिक्षा र आय अवसरलाई रोक्छ।

किशोरावस्थाको यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य (ASRH) को आवश्यकता

    नेपाली सन्दर्भमा ASRH को आवश्यकता मुख्यतया सांस्कृतिक र पारम्परिक धारणाहरू, शिक्षा प्रणालीमा कमजोरी, अभिभावकको जागरूकता कमजोर र समाजमा लांछना छन्। उदाहरणका लागि, "यौन शिक्षा = अश्लीलता" भन्ने भ्रम वा रजस्वला लाइ समेत "अशुद्धता" ठानेर महिलाहरूलाई घरबाट अलग राख्ने प्रथाले ASRH को फैलावटमा अवरोध पैदा गर्छन्। शिक्षा प्रणालीमा कमजोरी : नेपालका स्कूलहरूमा ASRH को पाठ्यक्रम कमजोर छ, र प्रशिक्षित शिक्षकहरूको कमी छ भन्ने कुरा विभिन्न अनुसन्धान हरुले ब्यक्त गरिसकेका छन् । अभिभावकको जागरूकता कमजोर छ धेरैजना अभिभावकहरूले ASRH को महत्व बुझेका छैनन् त्यसैले समाजमा लांछना अझै छ जसले LGBTQ+ समुदायबारे खुलेर कुरा गर्न पाउने अवस्था समेत छैन । यी चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न, UNESCO को ITGSE र SIECUS को सिफारिसहरू अपनाउनुपर्छ , जसमा स्कूलका पाठ्यक्रममा ASRH समावेश गर्नु, शिक्षकहरूलाई प्रशिक्षण दिनु, सामाजिक जागरूकता अभियान चलाउनु र सरकारले ASRH लाई राष्ट्रिय शिक्षा नीतिमा समावेश गर्नु जस्ता कदमहरू समावेश छन्। प्रजनन स्वास्थ्य सेवाहरूको पहुँच : गाउँगाउँमा सुरक्षित प्रसूति सेवा र गर्भनिरोधक विधिको उपलब्धता बढाउनुपर्छ।