1.2. यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य शिक्षा

1.2. यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य शिक्षा

यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य शिक्षा (SRHE) भनेको मानिसहरूलाई यौन, प्रजनन, स्वास्थ्य, सुरक्षा र सामाजिक जिम्मेवारीबारे सही ज्ञान दिने एक व्यापक प्रक्रिया हो। यो केवल शारीरिक अंगहरूको बारेमा मात्र होइन, बरु यसले शरीरको विकास, ऋतुस्रावको स्वच्छता, गर्भनिरोधक विधि, यौनजन्य संक्रमण (STIs) र HIV/AIDS बाट सुरक्षा, सहमति (Consent), सम्बन्धको गुणस्तर, लैंगिक समानता, सुरक्षा, मानसिक स्वास्थ्य र प्रजनन स्वास्थ्यको महत्वलाई पनि समावेश गर्छ। SRHE को उद्देश्य जवानहरूलाई सुरक्षित, जिम्मेवार र स्वस्थ जीवन बिताउन सिकाउनु हो। यो विश्वव्यापी रूपमा WHO (विश्व स्वास्थ्य संगठन) र UNFPA (संयुक्त राष्ट्र जनसंख्या कोष) द्वारा प्रवर्द्धित गरिएको छ।

नेपालको सन्दर्भमा , SRHE ले अवाञ्छित गर्भावस्था, यौनजन्य संक्रमण, बाल विवाह, लैंगिक हिंसा, र menstruation को सामाजिक लांछनालाई रोक्न मद्दत गर्छ। उदाहरणका लागि, १५–१९ वर्षका १०% किशोरीहरूले १५ वर्षभन्दा कम उमेरमा गर्भधारण गरेको UNFPA को तथ्यांकले देखाउँछ, जुन SRHE को अभावमा घटेको हो। SRHE ले साथै LGBTQ+ समुदायको अधिकारको सम्मान गरी समाजमा लांछना र भेदभावलाई कम गर्ने उद्देश्य राख्छ। नेपालमा प्रसूति सम्बन्धी मृत्युदर २०१७ मा २३० प्रति १ लाख जीवित जन्मदर्ता रहेको (WHO) छ, जुन सुरक्षित प्रसूति सेवा र SRHE को पहुँचले घटाउन सकिन्छ।

SRHE को महत्वलाई बुझ्नाले नेपालमा युवाहरूलाई ज्ञानको कमीबाट उब्जिन र स्वस्थ समाज निर्माण गर्न सकिन्छ। यसका लागि सरकारले राष्ट्रिय शिक्षा नीतिमा SRHE लाई समावेश गर्नुपर्छ , शिक्षकहरूलाई विशेष प्रशिक्षण दिइनुपर्छ, र सामुदायिक कार्यक्रमहरू मार्फत सामाजिक जागरूकता बढाउनुपर्छ । उदाहरणका लागि, गाउँगाउँमा menstruation को स्वच्छता, कण्डोमको प्रयोग वा सुरक्षित प्रसूति सेवाबारे शिविरहरू आयोजना गरी जनस्तरमा जागरूकता फैलाउन सकिन्छ ।

अन्तमा, SRHE एक स्वाभाविक र आवश्यक विषय हो जुन स्वास्थ्य, सुरक्षा र सामाजिक परिवर्तनको आधार हो। नेपालमा यसलाई परम्परा र संस्कृतिसँग मिलाएर अघि बढाउनुपर्छ। यसले दीर्घकालीन लाभका रूपमा मातृ मृत्युदर घटाउन, लैंगिक समानता बढाउन, र युवाहरूको शैक्षिक र आर्थिक विकासमा योगदान दिन सक्छ।